Nederlandse vragen: soorten, volgorde en vraagwoorden

Met een vraag kun je bevestiging, informatie of een keuze vragen. Daarvoor zijn drie handige basisschema’s. Bepaal eerst wat je wilt weten en zoek daarna de persoonsvorm: dat is het werkwoord dat verandert met de persoon of de tijd.

Drie vraagpatronen

Soort	Schema	Voorbeeld
Ja/nee-vraag	Persoonsvorm + onderwerp + rest	Werk je vandaag?
Open vraag	Vraagwoordelijk zinsdeel + persoonsvorm + onderwerp + rest	Waar werk je vandaag?
Keuzevraag	Vraag met opties verbonden door of	Werk je thuis of op kantoor?

Ja/nee-vragen en inversie

Zet de persoonsvorm vooraan: Je woont hier → Woon je hier? Als het onderwerp jij/je na het werkwoord staat, vervalt de gewone uitgang -t in de tegenwoordige tijd. Bij u en een onderwerp in de derde persoon blijft die staan: Woont u hier? Woont je broer hier? In de laatste vraag is je bezittelijk; je broer is het onderwerp.

Andere werkwoordelijke delen blijven meestal achteraan: Heb je de deur gesloten?; Kun je morgen komen? Alleen de persoonsvorm verhuist naar het begin.

Vraagwoorden en hun betekenis

Vorm	Betekenis en gebruik	Voorbeeld
wie	een persoon	Wie bel je?
wat	een ding of handeling	Wat lees je?
waar	een plaats	Waar woon je?
wanneer	een tijdstip	Wanneer vertrek je?
hoe	een manier of toestand	Hoe gaat het?
waarom	een reden	Waarom lach je?
hoeveel	een hoeveelheid	Hoeveel kost dit?
welk / welke	een keuze uit mogelijkheden	Welke fiets is van jou?
wat voor (een)	een soort of type	Wat voor werk doe je?

Niet elk vraagwoord is een voornaamwoord. Wie en wat zijn vragende voornaamwoorden; waar, wanneer, hoe en waarom zijn vragende bijwoorden. Ook een hele woordgroep kan de eerste plaats vullen: Hoe laat begint de film?

Welk, welke en wat voor

Regel	Voorbeeld
Welk + enkelvoudig het-woord	Welk boek lees je?
Welke + de-woord of meervoud	Welke tas wil je? Welke boeken lees je?
Wat voor een + telbaar enkelvoud	Wat voor een fiets zoek je?
Wat voor + meervoud of niet-telbaar woord	Wat voor boeken lees je? Wat voor muziek vind je leuk?

Als het vraagwoord zelf het onderwerp is

In Wie belt? is wie zelf het onderwerp. Voeg dus niet nog een onderwerp toe. Vergelijk Wie bel je?: je is het onderwerp en wie het lijdend voorwerp. Ook in Welke bus stopt hier? is het vraagwoordelijke zinsdeel zelf het onderwerp.

Keuzes, voorzetsels en indirecte vragen

Voorbeeld	Betekenis en gebruik
Wil je water of sap?	Of verbindt de opties; je verwacht meestal een keuze.
Met wie praat je?	Bij personen gebruik je een voorzetsel met wie.
Waar wacht je op?	Bij zaken gebruik je waar met een voorzetsel: waarop of waar ... op.
Weet je of de winkel open is?	Of leidt een indirecte ja/nee-vraag in. Is staat achteraan in de bijzin.
Kun je zeggen waar het station is?	Het vraagwoord blijft, maar de indirecte vraag heeft de volgorde van een bijzin.