De verleden tijd in het Russisch: vormen en gebruik

Russische werkwoorden veranderen in de verleden tijd naar geslacht in het enkelvoud en naar getal, maar niet naar persoon. Vergelijk он работал, она работала, они работали — “hij werkte, zij werkte, zij werkten”. De meeste vormen bevatten -л-. Zowel imperfectieve als perfectieve werkwoorden hebben een verleden tijd: читал en прочитал presenteren de handeling anders.

Hoe vorm je de Russische verleden tijd?

Bij veel werkwoorden op -ть haal je -ть weg en voeg je -л, -ла, -ло of -ли toe: читать → чита- → читал, читала, читало, читали. Dit is een praktisch vormingsschema. Grammaticaal markeert -л- de verleden tijd en geeft -а/-о/-и geslacht of getal aan. De mannelijke vorm heeft geen zichtbare uitgang na -л-.

Behoud bij regelmatige vormen de klinker uit de infinitief: видеть → видел, слышать → слышал, строить → строил. Voeg niet simpelweg -л aan een tegenwoordige vorm toe: пишу → писал gaat terug op писать, niet op de stam пиш-. De uitgangen van vervoeging I en II bepalen deze verleden vormen niet.

Overeenkomst bij я, ты, вы en zelfstandige naamwoorden

Bij я kies je het geslacht van de spreker: я работал voor een man, я работала voor een vrouw. Bij ты gaat het om de aangesprokene: ты работал / работала. Dezelfde mannelijke vorm past bij я, ты en он. Er is geen aparte verleden uitgang per persoon. Voor elke groep gebruik je работали.

Beleefd вы krijgt ook een meervoudige werkwoordsvorm, zelfs voor één persoon: Анна, вы уже обедали? — “Anna, hebt u al geluncht?” Bij dingen volg je het Russische woordgeslacht: автобус приехал, машина приехала, такси приехало. Niet elk ding krijgt onzijdig.

Zoek het grammaticale onderwerp: Мне понравилась выставка betekent “Ik vond de tentoonstelling leuk”. Понравилась past bij het vrouwelijke выставка, niet bij de persoon in мне. In Мне было холодно — “Ik had het koud” — is geen nominatiefonderwerp; deze onpersoonlijke constructie gebruikt onzijdig было.

Veelgebruikte werkwoorden met bijzondere verleden vormen

Het patroon -ть → -л past niet bij elk werkwoord. Leer bij deze veelgebruikte woorden alle vormen. De accenttekens geven de klemtoon aan en staan normaal niet in gewone tekst. Ё is in onderstaande vormen beklemtoond.

In нёс, вёз, мог en пёк ontbreekt -л- in mannelijk enkelvoud, maar het verschijnt wel in несла, везли, могла, пекло. Leer bij идти en afleidingen het patroon шёл/шла: ушёл — ушла, вошёл — вошла. Niet elk werkwoord op -ти volgt hetzelfde patroon: нести → нёс, maar расти → рос.

Sommige werkwoorden op -нуть behouden -ну-: отдохнуть → отдохнул. Andere verliezen het: исчезнуть → исчез, исчезла. Laat -ну- dus niet overal weg. Controleer een onbekende verleden vorm in een woordenboek.

Wederkerende werkwoorden: -ся en -сь

Vorm bij een wederkerend werkwoord eerst de verleden tijd en voeg daarna het wederkerende deel toe. In deze verleden vormen gebruik je -ся na een medeklinker en -сь na een klinker: заниматься → занимался, занималась, занималось, занимались. Geslacht en getal volgen de gewone regels.

De klemtoon kan per geslacht veranderen

Ga er niet van uit dat de klemtoon in elke verleden vorm op dezelfde plek blijft. Sommige korte werkwoorden verplaatsen hem in het vrouwelijk naar -а. Leer de hele reeks. Dit geldt niet voor alle vrouwelijke vormen: рабо́тал — рабо́тала behoudt de klemtoon.

Imperfectief of perfectief in het verleden?

Beide aspecten gebruiken hetzelfde systeem van geslacht en getal. Imperfectief presenteert vaak een proces, gewoonte of het feit dat iets gebeurde. Perfectief presenteert een afgebakende gebeurtenis, vaak met een bereikt resultaat. Het onderscheid is niet simpelweg lang of kort, onaf of af.

Кто готовил этот суп? kun je vragen terwijl je de klaargemaakte soep eet: het imperfectief gaat hier om de uitvoerder. Een perfectief resultaat hoeft nu niet meer te bestaan: Я открыл окно, а потом закрыл его. De Nederlandse keuze tussen “ik deed” en “ik heb gedaan” bepaalt het Russische aspect dus niet automatisch.

Быть, vragen, ontkenning en tijdsbepalingen

In beschrijvingen laat het Russisch “zijn” in de tegenwoordige tijd vaak weg, maar gebruikt het wel in het verleden: Я дома → Я был дома / Я была дома; Мы заняты → Мы были заняты. Voeg был niet aan een gewone verleden werkwoordsvorm toe: Я работал / работала kan ook “ik was aan het werk” betekenen.

Vragen behouden de verleden vorm: Ты работала вчера? — “Werkte je gisteren?”, Где вы жили раньше? — “Waar woonde u vroeger?” Je voegt geen hulpwerkwoord toe. Bij gewone ontkenning staat не los voor het werkwoord: Я не работала вчера. De vorm blijft bij het onderwerp passen.

Handige tijdsbepalingen zijn вчера — “gisteren”, позавчера — “eergisteren”, на прошлой неделе — “vorige week”, en два дня назад — “twee dagen geleden”. Вчера bepaalt het aspect niet: вчера писал письмо en вчера написал письмо zijn allebei mogelijk, met een andere nadruk.